Kuudamazen vaihtokavvet
Kuudamazen vaihtokavvet ollah Kuudamazen nägyjän ozan peräkkäzet vaihtoaijat, sidä nägyjiä ozua valguau Päiväine, nenga se ozuttahes Mualpäi kaččojile. Kuun aigah voibi nähtä moizii Kuudamazen vaihtokauzii, kui uuzikuu, nuorikuu, enzimäine nelländes, yläkuu, täyzikuu, alakuu (kulukuu), jälgimäine nelländes da vahnukuu, sen jälles kierdo uvvistuu[1].
Limbakse sanotah Kuudamazen diskan nägyjiä reunua.
Kuudamazen terminuattorakse sanotah rajua nägyjän diskan valguajan da pimendäjän ozan välil[1].
Piävaihtokavvet
Kuudamazen vaihtokauzien muutandu on kiini sit, kui muuttuu Muan, Kuudamazen da Päiväzen olendu toine toizen kohtah[1].
Kuun aigah Kuudamazen vaihtokavvet ollah moizet: uuzikuu, nuorikuu, enzimäine nelländes, yläkuu, täyzikuu, alakuu (kulukuu), jälgimäine nelländes da vahnukuu, net vaihtetah toine tostu. Uuzikuun aigah Kuudamazen disku on kogonah pimendetty, täyzikuun aigah on kogonah vallattu. Nuori- da vahnukuu ollah kaijan čirpin muodozet[1].
Kuudamazen vaihtokauzien kierduo sanotah sinoudizekse kuukse. Se kestäy läs 29,5306 keskimiärästy päiväzen suutkua da on kuudamazen kalenduaran pohjannu. Kuudamazen vaihtokauzien kierron piduhus ei ole alalline Kuudamazen orbiitan elliptižyön periä[1].
Jälles uuzikuudu läs seiččemen suutkan da 10 čuasun mendyy algavuu vaihtokauzi, kudamua sanotah enzimäzekse nelländeksekse. Sih aigah kulmuväli Kuudamazen da Päiväzen diskan välil on 90°, Päiväine valguau vaiku Kuudamazen diskan oigiedu puoldu (kaččojes Muan pohjazes puoliškos). Konzu Kuudamaine rodieu Päiväzen vastazel puolel, sit on täyzikuu. Uuzikuus läs 14 suutkan da 18 čuasun mendyy Kuudamaine rubieu lähenemäh Päivästy oigielpäi, Kuudamazen diskan vallattu oza vähenöy da hil’l’akkazin rubieu nägymäh Kuudamazen hurai oza. Jälles uuzikuudu 22 päivän da 3 čuasun mendyy Kuudamaine jälgimäzes nelländekses rodieu keskiyön mail da nägyy yön toizen puolen aigah. Kuudamazen disku hil’l’akkazin lähenöy Päivästy oigies puolespäi, tabuau sidä, min jälles Kuudamazen disku ei rubie nägymäh. Algavuu uuzikuu[2][3][4].
Muan suvizes puoliškos kaččojes vaihtokavvet ollah zerkuallizesti kiändyjät, a Muan ekvuatoralpäi kaččojen — kiännytyt 90 %:le.
.jpg)
| Nimi | Pohjaine puoliško |
Ekvuator | Suvine puoliško | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Ylähäine kul’minacii |
Nouzu | Nouzu | Nouzu | Ylähäine kul’minacii | |
| Uuzikuu (noumeru 1 kuvas) | 
|
|
|
|
|
| Nuorikuu (2) | .svg){kind=small}
|
|
|
.svg){kind=small} |
|
| Enzimäine nelländes (3) | 
|
|
|
 |
|
| Yläkuu (4) | .svg){kind=small}
|
|
|
.svg){kind=small} |
|
| Täyzikuu (5) | 
|
|
|
|
|
| Alakuu (6) |
|
|
|
|
|
| Jälgimäine nelländes (7) |
|
|
|
|
|
| Vahnukuu (8) |
|
|
|
|
|
Tavan mugah yhtes kuus on yksi täyzikuu. Ga toiči yhtes kuus on kaksi täyzikuudu, sit tostu niilöis sanotah taivahankarvazekse kuudamakse. Syynny on se, ku kuudamazen kierdo on lyhembi kalenduarukuudu — se kestäy 29,5306 suutkua, a kuus on 30−31 päiviä. Kuu kahten täyzikuunke voi olla kerran kolmes vuvves.
Mustosiändö Kuudamazen vaihtokauzien miäriändäs
Ku suas eroittua enzimäzen nelländekse jälgimäzes, kaččoi Muan pohjazes puoliškos voi käyttiä nengomii mustosiändölöi. Ku Kuudamankynnet 🌘︎ taivahal ollah «с (d)»-kirjaimen nägözet, sit kuudam on alakuunnu, sit se on jälgimäine nelländes (fran. dernier). Ku Kuudamankynnet ollah kiännytyt vastazeh puoleh 🌒︎, sit ku omas mieles navedimmo sih junozen, voibi suaja «р (p)»-kirjain, sit kuudam on yläkuunnu, sit se on enzimäine nelländes (fran. premier)[5].
Kirjalližus
- Антон Ковалёв. Я тебя никогда не забуду // Тарпон. Люди, яхты, горизонты. — 2013. — № 1.
- Оксана Абрамова. Взламывая астрономию / Под ред. М.Ю. Шевченко. — Москва: АСТ, 2021. — 304 с. — (Взламывая науку). — ISBN 978-5-17-118143-7.
Huomavukset
- Lähtehet
- ↑ 1 2 3 4 5 Фазы Луны. Большая российская энциклопедия. Kačondan päivymiäry: 22. kylmykuudu 2023.
- ↑ Оксана Абрамова, 2021, с. 88.
- ↑ Оксана Абрамова, 2021, с. 89.
- ↑ Оксана Абрамова, 2021, с. 90.
- ↑ Антон Ковалёв, 2013, с. 65.
Linkat
 | |
|---|---|
| Bibliogruafien katalougois |
|
Sih kirjutukseh ei ole linkoi toizis RUWIKIN kirjutuksis. |
.svg){kind=link}