Ariste Paul' Aleksandrovič

Paul' Ariste
Paul' Ariste
Roindupäivy	3. tuhukuudu 1905
Roindupaikku	Torma[d], Jõgevamaa[d], Estounii;
Kuolendupäivy	2. tuhukuudu 1990 (84 vuottu)
Kuolendupaikku	Tartu[d], Eestin socialistine nevvostotazavaldu[d], Nevvostoliitto;
Mua	Ven'an valdukundu, Eesti, Nevvostoliitto
Tiedoala	kielitiedo, ; suomi-ugrilaine kielitiedo
Ruadokohtu	Tartun yliopisto
Opastus	Tartun yliopisto
Opastujat	M. G. Atamanov,; L. P. Vasikova,; M. E. Kuusinen,; A. H. Laanest,; I. V. Tarakanov,; G. M. Tužarov

Paul' Aleksandrovič Ariste (roindunimi Berg, ven. Па́уль Алекса́ндрович Аристэ, est. Paul Ariste; 3. tuhukuudu vuvvennu 1905 — 2. tuhukuudu vuvvennu 1990) on Nevvostoliiton kielentutkii da etnograffu, tundiettu omis suomi-ugrilazien kielien tutkimuksis (nimenomah eestin, vadjan da udmurtien kielen), idiš-kielen^[2] da čiganoin kielen tutkimuksis. Tartun kunnivokanzalaine.

Eloskerdu

Oli roinnuhes Torman voulostis puusepän da sepän ruadoloin muasterin perehes. Vuvvennu 1916 pereh muutti Revel'ah. Vuvvennu 1917 Ariste piäzi opastumah Tallinnan gimnuazieh da vuvvennu 1925 loppi sen.

Aristen enzimäine tiedokirjutus "La livoj" oli kirjutettu esperantol da koski liivin kieldy^[3] Mielenkiinittäi on se, ku tuliel aigua Ariste kirjutti liivin kieles enimyölleh esperantol da kiändi sille kielele liivilästy rahvahan runohuttu.^[4] Se oli ellendäjen vallittu stratiegii kirjuttua pienis kanzallizis kielis eniten kanzoinvälizil kielil, kudamat annnetah piäzyn leviembäh kanzoinvälizeh lugijoin joukkoh.^[5]

Vie školas opastujes opastui samas kluasas opastujis idiš-kieleh^[6] da piästi ilmah recenzien Kalevipoeg-rahvahan eeposan jevreiläzeh kiännökseh nähte (1926)^[7].

Kiinnostus erilazih kielih, niilöih kuuluu idiš-kieleh opastundu da jevreiläzen foklouran tutkindu, yhtes vuvvennu 1927 Berf-sugunimen Aristekse estouniezacienke, pani monii tutkijoi duumaimah, kui Ariste oli jevreinny^[8]. Olemas olijoin dokumentoin pohjal voibi sanuo, ku sille ei ole pohjua. Ariste, kui Val’ter Anderson, kuului ei-jevreiläzih tutkijoih, vuozinnu 1920—1930 opastui idiš-kieldy da piästi ilmah kirjutuksii idišalazis julgavolois.

Sih aigah minä vie en olluh Aristennu, a olin Bergannu. Paul’ Berg pädi hyvin jevreiläzenny nimenny. Fridebert Tuglas, konzu lugi minun recenziedu ihastui, ku nygöi eestiläzil ollah omat "jevreiläzet tiedomiehet", sih aigahhäi meil omua jevreilästy kirjalližuttu ei olluh. Konzu minuu ezitettih hänele Vrener-koufeilas, häi pahas mieles kirrahti: «Ga työhäi etto ole jevrei!»^[9]

Ariste opastui Tartun yliopistos (1925—1929). Puolisti magistruväitösruavon, kudai oli omistettu ruoččilazile laihinsanoile eestin kieles, sit vuvvennu 1939 puolisti douhtorin väitösruavon, kudamas kuvai eestin kielen murrehtu, kudamal paistah Hiimaa-suarel. Vuvves 1944 oli eestin da suomi-ugrilazien kielien laitoksen johtajannu.

10. oraskuudu vuvvennu 1945 händy otti NKVD da häi oli tyrmäs vuodessah 1946, silloi sit uvvessah ottavui akadiemizeh toimindah.^[10]

Vuozinnu 1946—1977 oli Tartun yliopiston suomi-ugrilazien kielien laitoksen johtajannu. Oli ven. «Советское финно-угроведение»-žurnualan alguhpanijannu da piätoimittajannu (1965—1990), nygöi sil on Linguistica Uralica-nimi^[11].

Eestin avtonoumizen socialistizen tazavallan Tiedoakadiemien akadiemiekku (1954). Vengrien tiedoakadiemien (1967), Suomen tiedoakadiemien (1980) kunnivojäsen. Monien yliopistoloin kunnivodouhturi: Helsinkin (1969), Segedskoin (Vengrii, 1971), Tamperen (1975), Latvien yliopiston (1989).

On pandu muah Raadin kalmužimale.

Kuuluu Eestin XX vuozisuan 100 kuulužan toimijan luvetteluh, kudai luajittih kirjallizen da online-iänestyksen mugah (1999)^[12].

Erähii julgavoloi

Ariste, Paul (1939). A quantitative language. Proceedings of the 3rd International Congress of Phonetic Sciences. Ghent. P. 276—280.
Ariste, Paul (1953). Eesti keele foneetika [Phonetics of Estonian]. Tallinn: Eesti Riiklik Kirjastus.
Ariste, Paul (1960). Vadjalaste laule. Tallinn.
Ariste, Paul (1968). A Grammar of the Votic Language. Bloomington: Indiana University. ISBN 9780877500247
Ariste, Paul (1981). Keelekontaktid: Eesti keele kontakte teiste keeltega [Language contacts: Contacts of Estonian with other languages]. Tallinn: Valgus.

Huomavukset

↑ ¹ ² Paul Ariste // Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)
↑ Verschik, Anna (1999). The Yiddish language in Estonia: Past and present. Journal of Baltic Studies 30.2, 117—128.
↑ Berg, Paul. La Livoj // Esperanto Triumfonta. Köln-Horem, 1921, 57, 1-2.
↑ Ariste, Paul. Liva poezio en Esperanto // Interlinguistica Tartuensis II. Теория и история международного языка. Тарту, 1983. С. 83-88
↑ Дуличенко, Д. А. Акад. П. Аристэ и интерлингвистика // Interlinguistica Tartuensis I. Актуальные проблемы современной интерлингвистики. С. 6-14. (неопр.) Kačondan päivymiäry: 7. kevätkuudu 2020. Arhiviiruittu 26. syvyskuudu 2020
↑ Viitso, Tiit-Rein. Paul Ariste 100 // Linguistics Uralica. XLI, 2005, 1. P.1.
↑ Berg, Paul. "Kalevipoja" juudikeelne tõlge // Eesti Kirjandus, 1926, 4, 225—229.
↑ Шор, Татьяна. Евреи — преподаватели в Тартуском университете (1632—1990 гг.) // Евреи в меняющемся мире: Матер. 3-й междунар. конф. Рига, 25-27 окт. 1999 / Под ред. Г.Брановера и Р.Фербера. Рига, 2000. С.234-244.
↑ Ariste, Paul . Mälestusi. Toimetanud Mart Orav. Tartu: Eesti Kirjanduse Selts, 2008. Lk. 136,. ISBN: 9985954416
↑ Пономарева, Галина. Академик Пауль Аристэ и русская филология в Эстонии: на перекрестке культур // Случайность и непредсказуемость в истории культуры (Материалы вторых Лотмановских дней в Таллинском университете, 4-6 июня 2010 г.) /Ред.-сост. И. А. Пильщиков. Таллин: Издательство ТЛУ, 2013. С. 477.
↑ К. Сануков. Международные конгрессы финно-угроведов: тенденции и значение // Linguistica Uralica. 2006. XLII, 1. — С. 40, 42.
↑ Sajandi sada Eesti suurkuju / Koostanud Tiit Kändler. — Tallinn: Eesti Entsüklopeediakirjastus, 2002. — 216 lk. ISBN 998570102X.

Kirjalližus

Onga, Mare (2000). Professor Paul Ariste biobibliograafia 1921—2000 = Professor Paul Ariste : Biobibliographie 1921—2000.
Viitso, Tiit-Rein (2005). Paul Ariste 100. Linguistica Uralica No 1/2005, 1-3.
Viitso, Tiit-Rein (2005). Some Comments about Paul Ariste’s Doctoral Dissertation on Phonetics of Hiiumaa Estonian Dialects. Linguistica Uralica No 1/2005, 4-19.

Linkat

Аристэ Пауль Александрович — Kirjutus Nevvostoliiton suures tiedosanakniigas.
КиберЛенинка. Пауль Аристе (Памяти учителя)

[_45c0f71f36c26be9-1] ¹ ² Paul Ariste // Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)

[2] Verschik, Anna (1999). The Yiddish language in Estonia: Past and present. Journal of Baltic Studies 30.2, 117—128.

[3] Berg, Paul. La Livoj // Esperanto Triumfonta. Köln-Horem, 1921, 57, 1-2.

[4] Ariste, Paul. Liva poezio en Esperanto // Interlinguistica Tartuensis II. Теория и история международного языка. Тарту, 1983. С. 83-88

[5] Дуличенко, Д. А. Акад. П. Аристэ и интерлингвистика // Interlinguistica Tartuensis I. Актуальные проблемы современной интерлингвистики. С. 6-14. (неопр.) Kačondan päivymiäry: 7. kevätkuudu 2020. Arhiviiruittu 26. syvyskuudu 2020

[6] Viitso, Tiit-Rein. Paul Ariste 100 // Linguistics Uralica. XLI, 2005, 1. P.1.

[7] Berg, Paul. "Kalevipoja" juudikeelne tõlge // Eesti Kirjandus, 1926, 4, 225—229.

[8] Шор, Татьяна. Евреи — преподаватели в Тартуском университете (1632—1990 гг.) // Евреи в меняющемся мире: Матер. 3-й междунар. конф. Рига, 25-27 окт. 1999 / Под ред. Г.Брановера и Р.Фербера. Рига, 2000. С.234-244.

[9] Ariste, Paul . Mälestusi. Toimetanud Mart Orav. Tartu: Eesti Kirjanduse Selts, 2008. Lk. 136,. ISBN: 9985954416

[10] Пономарева, Галина. Академик Пауль Аристэ и русская филология в Эстонии: на перекрестке культур // Случайность и непредсказуемость в истории культуры (Материалы вторых Лотмановских дней в Таллинском университете, 4-6 июня 2010 г.) /Ред.-сост. И. А. Пильщиков. Таллин: Издательство ТЛУ, 2013. С. 477.

[11] К. Сануков. Международные конгрессы финно-угроведов: тенденции и значение // Linguistica Uralica. 2006. XLII, 1. — С. 40, 42.

[12] Sajandi sada Eesti suurkuju / Koostanud Tiit Kändler. — Tallinn: Eesti Entsüklopeediakirjastus, 2002. — 216 lk. ISBN 998570102X.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]