Vienanmeren kallivopiirrokset
Vienanmeren kallivopiirrokset ollah kallivoloile luajitut kuvat, algukandazen kavven monumetualizen taijon mustomerkilöi, kudamat ollah Karjalan tazavallan Belomorskan piiris Uikujoven suariloil, niilöi oli luajittu IV — III vuozisualoil enne meijän aijan luguu.
Yleistiijot
Arheolougizeh kompleksah ”Vienanmeren kallivopiirrokset” kuulutah kallivoloile luajitut piirrokset da enämbi 30 muinazen ristikanzan eländysijua.
Vienanmeren kallivopiirrokset ollah Zalavruga-kohtas, Uikujoven suariloil, läs 6—8 kilometrin piäspäi sit kohtas, kus Uikujogi laskehes Vienanmereh, Vigostrov-kylän lähäl. Päivänlaskus da pohjazes aloveh rajoittuu Vigostrovskoin da Vienanmeren vezivoimalien veziallikkoloih, suves – Vigostrov-kyläh da Sosnovec – Belomorsku -tieh, päivännouzus – Kislii Pudas -ojazeh. Kallivopiirroksilluo pidäy astuo meččytroppua myöte 1,3 kilometrii piädykauti luajitus avtoazetuskohtaspäi Sosnovec – Belomorsku -avtotien lähäl.
Arheolougine kompleksu, kudai on suariloil, on suannuh histourii-kul'tuurizen arvon, ku suas säilyttiä ainavoluaduzii arheolougizii mustomerkilöi federuallizen merkičyksenke (kallivopiirrokset, muinazen ristikanzan eländysijat) da niilöin luonduo. Nämmil kallivopiirroksil, kudamii on avannuh A. M. Linevskii, on igiä 4,5—5,5 tuhattu vuottu.
Kallivopiirokset on löytty Uikujoven alajuoksus, Šoirukšin-, Jerpin Pudas-, Bol'šoi Malinin -suariloil da toizil. Kaikkiedah täs on löytty 39 joukkuo, kudamih kuuluu 2000 eri figuurua, hyvin nävytäh elättilöin da ristikanzoin kuvat, mečästyksen, torien, ritualutegoloin kuvat. Täs on Jevroupas kaikis vahnin hiihtäjän ristikanzan piirros. Figuuroin suurus on kolmes kolmessah santimetrua, figuuroin suuriman vuitin suurus on 15-60 santimetrua.
Kaivauksien aigah oli löytty läs 200 tuhattu vehkehty: kiviazuteksii da niilöin jiännöksii, karamiekan hallelmuksii, rauduvalmistehii, jantaris da bronzas luajittuloi čomenduksii da toizii.
Vienanmeren kallivopiirrokset on pandu valdivollizile kirjoile arheolougien mustomerkinny Karjalan avtonoumizen nevvostotazavallan ministroin nevvoston käskys № 199 21.04.1971. Arheolougizen kompleksan muat on sanottu mualoikse histourii-kul'tuurizen merkičyksenke Karjalan tazavallan halličuksen paginanvedäjän käskys № 221 09.04.1998.
Vuvvennu 2018 Vienanmeren kallivopiirrokset on otettu UNESCON kogo muailman kul'tuuruobjektoin luvetteluh. Heinykuul vuvvennu 2021 UNESCON kogo muailman perindön komitietan istundol oli piätetty ottua Vienanmeren kallivopiirrokset täh luvetteluh (Oniegujärven kallivopiirroksienke rinnal).
Vuvvennu 2020 oli ilmoitettu Vienanmeren kallivopiirroksien alovehen kunnostamizes. Dorogan kohendamizeh, infrastruuktuuran objektoin projektah, sit luvus Kislii Pudas -joves poikki sillan projektu, tulendualovehen, koufeilan, laukan, mustolahjulaukan da turistoin eländykohtien projektat, sih on annettu varua federuallizes b'udžietaspäi.
Biesan jallanjället
Enne meijän aijanluvun V—VI vuozituhanden aigaine Biesan jallanjället -mustomerki on Belomorskua lähäl Šoirukšan suaren pohjazes ozas. Se on rannikkokallivo, kudamas on merkilöi da erilazii figuuroi, se on Vienanmeren kallivopiirrokset -linnan muzein ozaston piälimäzii ozutteluloi. Kallivon alareunua myöte on pal'l'ahan jallan kaheksan jällen jono. Se loppehes muga sanottuh biesan figuurah, kudai seizou figuuroin joukonke. Tutkijat, kudamat on tutkittu kuvii, pietäh biessua ižändänny da jumalannu, a kallivuo piirroksienke – verholoin tuondupaikannu.
Läs 400 metrin piäspäi Biesan jallanjället -mustomerkispäi päivännouzuh on toine piirroksien joukko – Jerpin Pudas. Vie eräs mieldykiinittäi kallivopiirroksien joukko on Biesan jallanjällispäi 1,5 kilometrin piäspäi koillizeh Vahnas da Uvves Zalavrugas. Zalavruga on kunnostettu käyndöih nähte.
Vuvvennu 2006 Uikujoven alavirras löyttih kallivopiirroksii ”Zolotec I” (enämbi 50 figuurua), kudai on suannuh nimen Uikujoven lähimäzen kosken mugah. Enne meijän aijanluvun III vuozituhanden enzimäzen puoliškon kallivopiirroksien joukos löyttih erinomaine Vienanmereh nähte vezilinnun kuva, kudaman piä oli pandu piduliččah, kudai on jäičän nägöine. Vuvvennu 2019 syvyskuul Petroskoin valdivonyliopiston arheolougizen tutkimusmatkan aigah on löytty ”Kallivopiirroksien joukko Zolotec II”, kudamah kuuluu kolme jouččenen jonuo, kudamat ollah Oniegujärven kallivopiirroksien nägözet. Se voi tovestua Vienanmeren da Oniegujärven rannikon eläjien välilöi. Linduloin kaglat ollah äijiä pitkemät migu net ollah tovellizil linduloil.
Gallerei
Biesan jallanjället
Biesan jallanjället
Biesan jallanjället
Biesan jallanjället
Kirjalližus
- Равдоникас В. И. Наскальные изображения Онежского озера и Белого моря. — М., 1936
- Линевский А. М. Петроглифы Карелии. — Петрозаводск, 1939
- Линевский А. М. Листы каменной книги. [Повесть из жизни древней Карелии]. — [Петрозаводск]: Каргосиздат, 1939. — 80 с. — 30 000 экз.
- Савватеев Ю. А. Каменная летопись Карелии. — Петрозаводск: «Карелия», 1990. — 118 с.: ил.
- Савватеев Ю. А. Наскальные рисунки Карелии. — Петрозаводск: «Карелия», 1984. — 216 с.:
- Савватеев Ю. А. Залавруга: Археологические памятники низовья реки Выг / АН СССР. Карельск. филиал. Ин-т языка, литературы и истории. — Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1970. — 444 с.