Lyydin piämurreh

Lyydin piämurreh
Lyydin piämurreh
Oma nimi	lyydin kiel'
Muat	Ven'a, Suomi
Alovehet	Karjalan tazavallan Anuksen kanzalline piiri, Kondupohjan piiri, Onieganrannikon piiri, Priäžän kanzalline piiri
Pagizijoin lugu	3 000
Stuatussu	vagavah varavonalaine
Lajittelu
Kategourii	Jevruazien kielet
	Uralilaine pereh Suomi-ugrilazet kielet Suomi-volgalaine joukko Baltiekkumerensuomelazet kielet
Kirjukieli	latinalaine kirjaimikko
Kielikoudat
ISO 639-1	—
ISO 639-2	—
ISO 639-3	lud
Atlas of the World’s Languages in Danger	385
Ethnologue	lud
ELCat	3385
IETF	lud
Glottolog	ludi1246

Lyydin piämurreh (ven. Людиковское наречие) on karjalan kielen eräs kolmes piämurdehes. Se on lyydiläzien omannu kielenny. Lyydikse pagizijat eletäh Oniegujärvie pitkin kaijal 220 kilometrin piduhizel alovehel pohjazespäi suveh — nygözien Priäžän, Kondupohjan, Onieganrannikon da Anuksen piirin alovehel^[2].

Histourii da alguperä

Kielen alguperä vie ei ole tarkah tutkittu, piälimäzenny pietäh versiedy sit, ku se oli roinnuh keskiaijan karjalan kielen pohjal vepsän kielen suures vaikutukses.

Karjalan kielen murdehien alovehjuandu

Lyydin piämurreh kuuluu suomi-ugrilazien kielien baltiekkumerensuomelazien kielien joukkoh, se on aggl'utinatiivine kieli (ven.) (olo.. Kieles on äijy vahnua vepsänkielisty laihinsanua.

Vuvves 2008, kodvazen aigua, Petroskois ilmah piästettih Lyydilaine-lehtie lyydin piämurdehel da ven'an kielel.

Kirjutustu da runuo lyydin piämurdehel suau lugie karjalankielizes Oma Mua -lehtes.

Vuvves 2020 lyydii virrallizesti opastetah ilmazil kursiloil Petroskois Karjalazien, vepsäläzien da suomelazien resursukielikeskukses. Sidä enne kaksi vuottu kursiloin järjestäjinny oldih innostunnuot omatahtozet^[3].

Kirjukieli

Tarkua tieduo lyydin kirjukielen rodivundas ei ole, XIX vuozisual se oli kiriillizel (ven.) (olo. pohjal, vuozinnu 1930 otettih käyttöh latinalaine kirjaimikko (ven.) (olo..

Vuvvennu 2007 Karjalan tazavallan halličus hyväksyi karjalan kielen uvven kirjaimikon^[4]. Se on yhtehine kaikile murdehile. 29. oraskuudu vuvvennu 2014 uudeh kirjaimikkoh hyväksyttih muutokset, sih ližättih c-kirjain^[5]. Kirjaimikko rodih moine:

A a	B b	C c	Č č	D d	E e	F f	G g	H h	I i
J j	K k	L l	M m	N n	O o	P p	R r	S s	Š š
Z z	Ž ž	T t	U u	V v	Y y	Ä ä	Ö ö	ʼ

Ven'al enzimäzenny lyydin murdehen opastajannu da enzimäzen lyydin murdehen ABC kird' -opastuskniigan luadijannu oli kuujärveläine Lidija Potašova. Vuvvennu 2023 Kuujärvel azetettih mustolaudu hänen kunnivokse^[6].

Murdehet

Lyydin murdehien stuatussah nähte I. P. Novakan ezitelmäs "D. V. Bubrihan 130-vuozipäiväkse: klasterizacii karjalan kielen yhtenäžyön lujittamizekse", 2020

Lyydin piämurdehes eroitetah moizet murdehet:

pohjaslyydi;
keskilyydi;
suvilyydi;
kuujärven murreh^[2].

Lyydikse pagizijat eletäh Karjalan tazavallan Kondupohjan piiris, Priäžän kanzallizes piiris, Onieganrannikon piiris da Anuksen kanzallizen piirin Kuujärven kyläs.

Ven'an kielittiijos on tavannu pidiä lyydii karjalan kielen piämurdehennu, suomelazethäi kielimiehet pietäh sidä iččenäzenny kielenny. UNESCON julatus Muailman varavonalazien kielien atlasas (angl. Atlas of the World’s Languages in Danger) lyydii sežo azetetah iččenäzien kielien joukkoh.

Lyydin murdehen tutkijat

Lyydin piämurrehtu akkiloiččijat yhtistykset

Suomes toimii Lyydiläine seuru;
"Karjalan lyydiläzet" Petroskois;
Pyhärves toimii Pyhärven juuret -yhtistys;
Lyydin taloi Petroskois.

Lyydikse kirjuttajat

Miikul Pahomov;
Aleksandra Rodionova.

Huomavukset

↑ UNESCO Atlas of the World's Languages in danger (неопр.). Kačondan päivymiäry: 6. ligakuudu 2025. Arhiviiruittu 18. talvikuudu 2016
↑ ¹ ² Народы Карелии : историко-этнографические очерки. — Петрозаводск: Периодика, 2019. — 752 с.
↑ В Петрозаводске открылись бесплатные курсы людиковского наречия карельского языка (рус.). karelia.news. Kačondan päivymiäry: 6. ligakuudu 2025.
↑ Правительство Карелии утвердило единый алфавит карельского языка (неопр.). Официальный интернет-портал Республики Карелия (17. sulakuudu 2007). Kačondan päivymiäry: 6. ligakuudu 2025. Arhiviiruittu originualaspäi 4. kylmykuudu 2014
↑ Karjalan kielen yhtenäzeh kirjaimikkoh on luajittu muutokset (рус.). Kačondan päivymiäry: 6. ligakuudu 2025.
↑ Памятную доску в честь первого учителя людиковского наречия открыли в Карелии (рус.). karel.mk.ru (12. ligakuudu 2023). Kačondan päivymiäry: 6. ligakuudu 2025.

Kirjalližus

Баранцев А. П. Фонологические средства людиковской речи (дескриптивное описание). — Л.; "Наука", 1975—280 с.

Linkat

[1] UNESCO Atlas of the World's Languages in danger (неопр.). Kačondan päivymiäry: 6. ligakuudu 2025. Arhiviiruittu 18. talvikuudu 2016

[Nar-2] ¹ ² Народы Карелии : историко-этнографические очерки. — Петрозаводск: Периодика, 2019. — 752 с.

[3] В Петрозаводске открылись бесплатные курсы людиковского наречия карельского языка (рус.). karelia.news. Kačondan päivymiäry: 6. ligakuudu 2025.

[4] Правительство Карелии утвердило единый алфавит карельского языка (неопр.). Официальный интернет-портал Республики Карелия (17. sulakuudu 2007). Kačondan päivymiäry: 6. ligakuudu 2025. Arhiviiruittu originualaspäi 4. kylmykuudu 2014

[5] Karjalan kielen yhtenäzeh kirjaimikkoh on luajittu muutokset (рус.). Kačondan päivymiäry: 6. ligakuudu 2025.

[6] Памятную доску в честь первого учителя людиковского наречия открыли в Карелии (рус.). karel.mk.ru (12. ligakuudu 2023). Kačondan päivymiäry: 6. ligakuudu 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]